Klinik Psikolog Aleyna Damla Özcan, kontrolsüz ekran kullanımının unutkanlık, dikkat dağınıklığı ve bilişsel zayıflamaya yol açtığını belirterek özellikle çocuklar ve gençler için uyarıda bulundu.
Akıllı telefonlar, tabletler ve internet kullanımının günlük yaşamın ayrılmaz bir parçası haline gelmesiyle birlikte, uzun süreli ve kontrolsüz ekran maruziyetinin zihinsel sağlık üzerindeki etkileri daha fazla tartışılmaya başlandı. Moodist Psikiyatri ve Nöroloji Hastanesi Klinik Psikoloğu Aleyna Damla Özcan, literatürde giderek daha sık yer bulan “dijital demans” kavramına dikkat çekti.
Dijital demans; dijital teknolojilerin aşırı ve bilinçsiz kullanımı sonucunda ortaya çıkan, unutkanlık, dikkat dağınıklığı, çoklu görev yapmada zorlanma ve bilişsel işlevlerde zayıflama gibi demans benzeri belirtilerle kendini gösteriyor. Yapılan araştırmalar, uzun süreli ekran maruziyetinin bilişsel bozukluk riskini artırabildiğini ortaya koyuyor.
Klinik Psikolog Özcan’a göre özellikle akıllı telefon ve tabletlerle yoğun vakit geçiren bireylerde zamanla unutkanlık, odaklanma güçlüğü, yeni bilgileri akılda tutamama gibi belirtiler görülüyor. Gelişim çağında olmaları nedeniyle çocuklar ve ergenler, dijital demans açısından en riskli gruplar arasında yer alıyor.
Ekran Süresi Dikkati ve Hafızayı Zayıflatıyor
Aşırı ekran kullanımı kısa süreli hafızayı olumsuz etkilerken, dikkat sürelerini de kısaltıyor. Dijital cihazların bilgiyi hızlı ve zahmetsiz şekilde sunmasının, bireylerin problem çözme ve eleştirel düşünme gibi derin bilişsel süreçlere yeterince katılamamasına yol açtığını belirten Özcan, bu durumun yaratıcılığı ve sorun çözme kapasitesini azalttığını ifade ediyor.
Ruhsal Denge ve Uyku da Etkileniyor
Özcan, uzun süreli ekran kullanımının yalnızca bilişsel değil, duygusal etkiler de yarattığını vurgulayarak; ruh hali dalgalanmaları, sinirlilik ve artan stres düzeyine dikkat çekiyor. Ekranlardan yayılan mavi ışığın, uyku düzenini sağlayan melatonin hormonunu baskılayarak uyku kalitesini düşürdüğünü belirtiyor.
Araştırmalarda, aşırı ekran süresine maruz kalan bireylerin beyninde gri ve beyaz madde hacminde değişimler gözlemlendiğini aktaran Özcan, bunun farklı ruh sağlığı sorunlarına zemin hazırlayabileceğini söylüyor.
Dijital Demanstan Korunmak Mümkün
Dijital demansı önlemenin temel yolunun ekran kullanımını kontrol altına almak olduğunu vurgulayan Özcan, şu önerilerde bulunuyor:
Günlük ekran süresi sınırlandırılmalı
Dijital cihazlar için belirli kullanım saatleri oluşturulmalı
Telefon ve tabletler uyku alanı dışında şarj edilmeli
Bunun yanı sıra kitap okumak, bulmaca çözmek, yeni beceriler öğrenmek ve dijital destek olmadan hafıza egzersizleri yapmak, bilişsel rezervi güçlendiren önemli adımlar arasında yer alıyor.
Özcan, ekran süresini azaltmakta zorlanan bireyler için bunun önemli bir uyarı işareti olduğunu belirterek, psikoterapi desteğine başvurulmasının sürecin sağlıklı yönetilmesi açısından büyük önem taşıdığını ifade ediyor.
